2 May, 2018 12:03

Opstaan met een heel zwaar soort vermoeidheid en je ondertussen heel dof voelen. Als je een burnout of depressie hebt, is dit een bekend gevoel. Een energietekort? Misschien. Maar ik vind deze aanvullende visie zelf heel interessant.

Burnout en depressie(ve gevoelens)

De medische wereld is nog steeds druk bezig met uitvinden wat burn-out nu precies is en in hoeverre het verschilt van depressie. Het is in ieder geval zeker dat de twee op een aantal punten overeenkomen.

Persoonlijk geloof ik wel dat er een verschil is, maar dat ze elkaar kunnen triggeren. Zo kan enorm over je grenzen gaan je een burnout geven, waardoor je niets meer kunt en tegelijkertijd depressief raakt. Depressie kan je ook zo ver uitputten dat je er een burn-out van krijgt. Of je gaat tijdens je depressie of burn-out aan de slag met onderliggende patronen en gevoelens over jezelf en het leven. Dat op zichzelf kan ook (tijdelijk) zorgen voor depressieve gevoelens of een extra uitputtingsslag.

Niet gek dus dat er nog heel veel onderzoek wordt gedaan naar de twee en hoe ze mogelijk samenhangen.

De missing link

Ik geloof dat alles wat we voelen en ervaren de juiste plek moet krijgen in ons leven. Bijvoorbeeld door te uiten hoe je over iets denkt en vanuit je hart te spreken met de mensen die het betreft.

Niet altijd staan andere mensen daar voor open, hoe goed hun bedoeling ook is. Soms hebben zij, net als wijzelf, een langspeelplaat van aannames en verwachtingen aanstaan in hun hoofd. En ook zij geven daardoor een soort tweedehands reactie.

Verdriet en angst worden destructieve woede.

Boosheid klapt naar binnen en wordt slachtofferschap.

Angst om te verliezen draait om naar zenuwachtig iedereen tevreden houden.

Enzovoorts.

Deze patronen zijn zowel zichtbaar in jezelf als de ander. Dat maakt het soms zo lastig om een echte ‘heart-to-heart’ met iemand te hebben. Daarvoor moet je allebei heel bewust zijn van jezelf en je eigen reacties. Je moet bereid zijn om écht naar jezelf te kijken, allebei.

Ik geloof dat het hier heel erg vaak mis gaat. In gezinssituaties. In relaties en vriendschappen. En ook op het werk. Ja, want dit gaat ook over de zakelijke context. Waarom is je baas zo snibbig, bijvoorbeeld. Vind ze je werk echt niet goed? Of baalt ze stiekem van jouw successen, omdat het met haar eigen werk even niet zo lekker gaat?

Waarom reageert je broer altijd bozig als je iets doet wat hem niet zint? Omdat je echt iets ontzettend fout hebt gedaan? Of omdat hij zelf bang is te falen en jou pijn te doen?

Het effect van secundaire reacties

Dit is waarom sommige discussies zo eindeloos lang kunnen lijken en soms gigantisch exploderen. Je komt niet tot de kern met elkaar.

Als de ander belangrijk genoeg voor je is, of een grote invloed heeft op jouw leven of werksfeer, kan er nog een tweede effect om de hoek komen kijken. En ik geloof dat dit burn-out en depressie triggert.

Wanneer je er herhaaldelijk ‘niet uitkomt’ met iemand die in jouw leven een belangrijke rol speelt, dan vreet dat aan je. Het kan er zelfs voor zorgen dat je zelf in secundaire reacties schiet. Dicht bij jezelf blijven wordt heel moeilijk als je tegelijkertijd de relatie goed wilt houden. Wanneer het een familielid, goede vriend of relatie betreft zul je bovendien graag in een ‘mooie wereld’ willen geloven. Je hersenen en hart kunnen het simpelweg niet aan als de ander jou zonder goede reden (vanuit een secundaire reactie) zo behandelt.

Dus begin je wat zij zeggen voor waar aan te nemen. Je gelooft dat je verdient hebt wat je krijgt. Daar kan een hele wereld omheen verzonnen worden die heel erg echt aanvoelt. Dit heet in de psychologie de just world bias. Je wilt het idee hebben dat de wereld rechtvaardig is.

Stel dat je in een relatie zit waarbij de ander heel vaak tegen je schreeuwt. En als je voor jezelf opkomt, drukt hij op al je emotionele triggers of sluit zich voor je af. Als jij een mening hebt die tegengesteld is aan die van hem of die maakt dat hij zich bedreigt voelt, krijg je er emotioneel van langs.

Zo’n situatie kunnen jouw hersenen niet voor zichzelf verantwoorden. Dat gaat in tegen ons overlevingsinstinct. Tegelijkertijd kun je wel van die persoon houden of afhankelijk zijn van hem. Dan kun je voor je gevoel niet zomaar jezelf beschermen en weglopen.

Dat is het moment waarop je hersenen beginnen een alternatieve werkelijkheid te creëren.

Heb je weleens naar een talkshow gekeken en gedacht, ‘hoe kan die man bij die vrouw blijven? Ze is zo gemeen…’? De man in kwestie zit als een hoopje ellende op de bank van de talkshowhost en hoopt nog steeds op een echt gesprek met zijn geliefde, terwijl zij alles uit de kast trekt om hem te kwetsen.

Door de just world bias is er in zijn hoofd een heel andere film aan het spelen dan dat waar jij naar zit te kijken. Hij heeft tegen zichzelf gezegd dat hij haar ziet ‘zoals hij echt is’. En misschien is dat deels nog waar ook. Dat hij begrijpt waar die secundaire, nare reactie vandaan komt.

Andere mensen willen misschien ook niet geloven dat slechte dingen kunnen gebeuren met goede mensen. Daarom zie je soms dat hele families of werkomgevingen het slachtoffer de schuld geven. Ook zij hebben een just world bias. Misschien is het ook daarom zo moeilijk voor sommige mensen om anderen te overtuigen van hun burn-out of depressie, en wordt het vaak afgedaan als aanstellerij.

Jezelf tekort doen

Het gevolg is echter wel dat als je jezelf toestaat die film te laten spelen in je hoofd, je genoegen moet nemen met deze alternatieve werkelijkheid. Ik durf te wedden dat dit de grondslag is voor heel veel burn-outs en depressies.

Want wees eerlijk: hoe een ander over je denkt, maakt eigenlijk niet zo heel veel uit. Als de groenteboer je niet mag kun je je schouders ophalen en naar huis gaan. Maar als het om iemand gaat waar we om geven, of iemand waar we dagelijks van afhankelijk zijn zoals een baas, dan wordt de situatie anders.

Opeens ga je op je tenen lopen om die ander te plezieren. Je gaat het gedrag van de ander vergoelijken, want anders kun je voor jezelf niet meer verantwoorden dat je in die situatie blijft. Erger nog: je gaat alle dingen die ze zeggen opvreten alsof het zoete koek is. En dan wordt hun mening over jou opeens jouw mening over jezelf.

Vervolgens is het oprechte gesprek met de ander helemaal niet meer mogelijk, want jij zit vast in hetzelfde verhaal als zij.

De echte reden voor diepe vermoeidheid en een dof gevoel

Ga eens voor jezelf na of je in zo’n situatie zit of hebt gezeten. Welke mensen zijn op jou van invloed geweest? Dat kan zowel recent als jaren terug gaan.

Er is een grote kans, wanneer je nu zo iemand in je leven hebt, dat je het patroon al eerder hebt meegekregen. Je bent nu met nieuwe mensen gewoon iets ouds aan het herhalen. Wie heeft als eerste jou het gevoel gegeven dat je iemand anders moest zijn dan je bent? Een basisschoolleraar, kinderen door wie je gepest bent, een ouder?

Hoeveel van de dingen die zij over jou zeiden ben je gaan geloven?

Welke mensen in je leven nu zijn een representatie van dat patroon?

Door een kopie van de oude mensen in je huidige leven aan te trekken doe je twee dingen. Ten eerste wil je nog steeds aan jezelf bewijzen dat die mensen van vroeger gelijk hadden. Je bent daarmee je eigen beul geworden.

Het tweede, iets constructievere, deel is dat je deze mensen ook aantrekt om nu uit te vechten wat je vroeger niet kon uitvechten. Om aan jezelf te bewijzen dat je recht hebt op iets beters. Dat je het recht hebt om volledig jezelf te zijn.

Het doffe, vermoeide, misschien zelfs emotionele of depressieve gevoel is afkomstig uit deze twee krachten die nu in jou met elkaar vechten. Ze vechten misschien al heel lang met elkaar, wat de vermoeidheid alleen maar vergroot.

Morgen schrijf ik een artikel over co-afhankelijkheid en hoe je om kunt gaan met het bovenstaande. Voor nu hoop ik dat het je heeft geholpen om wat inzicht te krijgen in een situatie die ook voor jou misschien wel speelt.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s